Cập nhật lần cuối vào 26/01/2026
Thay vì giới thiệu các công cụ AI mới, ThS. Nguyễn Minh Trúc Sơn mở đầu giờ học Đồ họa thông tin tại Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng bằng một câu hỏi về AI, nhằm đặt lại vai trò của con người trong quá trình sáng tạo. “Theo các em, AI trong hiện tại và tương lai sẽ thế nào?”.
Trong suốt 16 năm gắn bó với mái trường HIU, cách mở đầu ấy gần như đã trở thành phong cách giảng dạy của người thầy xuất thân từ hội họa. Với thầy ThS. Nguyễn Minh Trúc Sơn – Phó Trưởng khoa Khoa Công nghệ Kỹ thuật, lớp học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà là không gian để sinh viên học cách suy nghĩ, lựa chọn và chịu trách nhiệm với chính lựa chọn của mình. Trước câu hỏi mang tính thời đại “Theo các em, AI trong hiện tại và tương lai sẽ thế nào?”, thầy không vội đưa ra đáp án, cũng không kéo sinh viên chạy theo công nghệ, mà chọn cách đứng bên cạnh, đồng hành cùng các em trên hành trình bước vào nghề nghiệp giữa dòng chảy AI.
Từ không gian thật đến tư duy thiết kế
Trong các học phần do thầy Trúc Sơn phụ trách, lý thuyết và thực hành luôn được đặt trong mối quan hệ song hành. Theo thầy, thiết kế đồ họa không thể và không nên tách rời khỏi thực tiễn đời sống xã hội.
“Đồ họa là cách tổ chức thông tin để con người dễ hiểu, dễ tiếp cận và được dẫn dắt trong những không gian cụ thể. Mọi thiết kế đều phải bắt đầu từ thực tế”, thầy chia sẻ.
Từ quan điểm đó, sinh viên được giao những bài toán cụ thể: khảo sát thực địa, quan sát dòng di chuyển, cách con người sử dụng không gian, thu thập thông tin và đề xuất giải pháp thiết kế phù hợp. Thay vì chỉ làm việc trước màn hình, sinh viên buộc phải rời khỏi phòng máy, bước ra không gian thật để quan sát con người thật và hành vi sử dụng thực tế.
Lớp học của thầy không bị giới hạn trong không gian giảng đường. Các học phần của thầy Sơn luôn có những buổi kiến tập thực địa. Trong các chuyến đi ấy, sinh viên vẽ, ký họa, chụp ảnh và ghi chép. Từ chiều sâu không gian, phối cảnh, ánh sáng, sắc độ đến bố cục và nhịp điệu thị giác, mọi yếu tố đều được các bạn trực tiếp quan sát và trải nghiệm. Với thầy, những tư liệu tích lũy từ thực tế chính là nền tảng cho đồ án học tập và cho quá trình làm nghề về sau.
“Dân đồ họa phải có cái tôi sáng tạo riêng biệt. Muốn hình thành được điều đó, các bạn cần một nền tảng vững chắc, từ kiến thức chuyên môn đến trải nghiệm thực tế. Mọi sáng tạo đều cần được xây dựng trên đời sống thực, bắt đầu từ những điều giản dị nhất”.
Khi AI vào lớp học
Khi kiến thức và chất liệu đời sống được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu, trí tuệ nhân tạo (AI) mới “được phép” xuất hiện trong lớp học. Trong các học phần do thầy Trúc Sơn phụ trách, AI không bị cấm đoán, nhưng cũng không được phép thay thế tư duy của người học. “Sinh viên được khuyến khích sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, chứ không phải trung tâm của quá trình sáng tạo”, thầy nói.
Và cũng vì thế, trong các buổi nghiệm thu bài tập, thầy không vội đưa ra phán xét đúng hay sai, đẹp hay chưa đẹp. Thay vào đó, thầy quay lại câu hỏi cốt lõi: đâu là phần do con người quyết định, đâu là phần công nghệ hỗ trợ, đồng thời lý giải vì sao sản phẩm đạt yêu cầu thẩm mỹ? Các sản phẩm có sử dụng AI đều phải được trích dẫn nguồn rõ ràng, nhằm đảm bảo tính minh bạch và khả năng truy xuất trong quá trình đánh giá.
“AI giống như một trợ thủ. Nhà thiết kế cần hiểu và biết sử dụng AI, nhưng điều đó khác hoàn toàn với việc phụ thuộc vào AI”, thầy chia sẻ.
Theo thầy, công nghệ chỉ nên xuất hiện sau khi con người đã hoàn tất phần cốt lõi của tư duy và sáng tạo. AI giúp nhanh hơn và rẻ hơn, nhưng không tạo ra bản sắc hay cảm xúc. Khi nền tảng nghề nghiệp chưa đủ vững, việc dựa dẫm vào AI không chỉ làm nghèo sáng tạo mà còn kéo theo những rủi ro, đặc biệt là về bản quyền.
Giữ “nội công” cho người làm nghề
Với thầy ThS. Nguyễn Minh Trúc Sơn, một sản phẩm thiết kế không được đánh giá bằng cảm giác “nhìn có vẻ ổn”, mà bằng việc nó có đứng vững trên những nguyên lý nền tảng hay không. Trong các buổi chỉnh bài, thầy thường quay lại những câu hỏi rất căn bản: cấu trúc đã rõ chưa, bố cục có dẫn dắt được người xem không, màu sắc có thống nhất và kỹ thuật tạo hình có nhất quán hay không.
Chỉ khi những “lớp nền” ấy được đặt đúng chỗ, sản phẩm mới đáp ứng logic thị giác và khả năng kể chuyện bằng hình ảnh, thay vì chỉ dừng lại ở việc bắt mắt. “Thiết kế đồ họa không chỉ là bố cục hay màu sắc, mà là nghệ thuật truyền tải cảm xúc bằng hình ảnh”, thầy chia sẻ. Theo thầy, nắm vững nguyên lý không làm sáng tạo bị bó hẹp, mà giúp người học đủ năng lực phân biệt đúng – sai, đẹp – chưa đẹp, phù hợp – không phù hợp trong từng lựa chọn của mình.
Ở thời điểm công nghệ có thể đảm nhiệm ngày càng nhiều thao tác kỹ thuật, thầy Sơn cho rằng người học thiết kế hôm nay cần nhiều hơn việc thành thạo phần mềm. Những năng lực nền tảng như tư duy thiết kế, tư duy chiến lược, khả năng làm việc nhóm, giao tiếp và hiểu thị trường mới là yếu tố quyết định giá trị lâu dài của người làm nghề.
Vì vậy, sinh viên được nhắc nhở phải biết “dùng cả hai tay”: một tay làm chủ công nghệ và AI, một tay vẫn giữ được khả năng vẽ tay, phác thảo, cảm nhận và sáng tạo bằng trực giác của người nghệ sĩ. Theo thầy, đó chính là “nội công” của dân đồ họa, thứ cần được gìn giữ và bồi đắp liên tục, dù công nghệ có thay đổi đến đâu.
Người thầy đi qua nhiều “đợt sóng” công nghệ
Sự điềm tĩnh của thầy ThS. Nguyễn Minh Trúc Sơn trước AI không đến từ “khoảng cách” với công nghệ, mà từ một hành trình nghề nghiệp đủ dài và đủ sâu để chứng kiến nhiều lần đổi thay. Thầy kể, những năm đầu làm nghề, mọi thứ đều bắt đầu từ vẽ tay, từ logo, bảng hiệu đến từng chi tiết thiết kế. Khi thiết kế 3D mới manh nha với hệ màu 256, việc render một chi tiết nhỏ cho TVC quảng cáo có thể kéo dài gần cả ngày. Rồi Photoshop xuất hiện, ngành thiết kế đồ họa dần định hình và bước sang một giai đoạn mới.
“Công nghệ thay đổi rất nhanh, nhưng gốc rễ của nghề, tư duy, thẩm mỹ và cảm xúc con người thì không”, thầy nói. Trải nghiệm đi qua nhiều “đợt sóng” công nghệ giúp thầy nhìn AI với sự điềm tĩnh, không dè chừng, cũng không đặt nó ở vị trí độc tôn. Thay vì đứng trước để dẫn dắt hay đứng sau để níu lại, thầy chọn đi cùng sinh viên, giúp các em bước vào thời đại mới một cách tỉnh táo.
Trong lớp học hôm nay, màn hình vẫn sáng lên mỗi ngày với những công cụ mới. Nhưng phía sau những chiếc màn hình đó là hình ảnh một người thầy với mái tóc hoa râm, lặng lẽ giữ nhịp cho lớp học, để sinh viên không bị cuốn trôi trong dòng chảy công nghệ. Điều thầy giữ lại không phải là một kỹ thuật cụ thể, mà là khả năng suy nghĩ độc lập, cảm nhận bằng chính mình và làm nghề bằng “nội công” của con người.
Có lẽ, trong thời đại AI, đó không chỉ là cách một người thầy dạy học, mà còn là cách thầy âm thầm trao lại tay lái cho thế hệ sáng tạo trẻ, để các bạn có thể đi xa hơn, mà vẫn nhận ra mình đang đi về đâu.
Tin bài: Loan Lê
Ảnh: Phúc Khang
Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông
