Cập nhật lần cuối vào 02/04/2026
Không bắt đầu từ một bài giảng, cũng không có trong bất kỳ giáo trình nào, “Gia viên dược thảo” được hình thành từ một cách dạy rất khác: để sinh viên học bằng việc nhìn, chạm và ở lại đủ lâu với những cây thuốc đang sống.
Ở đó, kiến thức không đến ngay lập tức, mà lớn dần theo thời gian – như cách một khu vườn được nuôi dưỡng mỗi ngày.
Buổi trưa, khu vườn nhỏ nép mình ở một góc sân trường, đón nắng tháng Ba rót xuống những chậu cây còn non. Lá đinh lăng xanh mướt, vài bụi sả thoang thoảng hương, những tấm bảng tên mới được gắn vẫn còn nguyên nét chữ.
Nếu chỉ đi ngang qua, nhiều người có thể nghĩ đây đơn giản là một khu trồng cây cảnh. Nhưng với ThS.BS Nhan Hồng Tâm – Phó Trưởng Bộ môn Y học cổ truyền, Khoa Y, nơi này lại là một lớp học theo một cách rất khác.
Cô vừa bước ra sau một buổi họp dài với nhiều kế hoạch còn dang dở, trong đó có cả chương trình đưa sinh viên đi học trao đổi tại một trường đại học ở Hồ Bắc, Trung Quốc.
Thế nhưng, khi đặt chân đến khu vườn, dường như tất cả những bộn bề ấy đều được để lại phía sau. Không vội bắt đầu câu chuyện, cô cúi xuống nhặt vài chiếc lá úa, chỉnh lại những chậu cây đặt chưa ngay ngắn, rồi cầm bình tưới nhẹ những gốc còn khô.
Nước thấm chậm xuống đất, để lại một màu nâu sẫm. Cô đứng im một lúc, nhìn khắp khu vườn, một ánh nhìn quen thuộc, như thể đang kiểm tra một điều gì đó đã trở thành thói quen mỗi ngày.
Chính từ không gian ấy, câu chuyện về “Gia viên dược thảo” bắt đầu.
Việt Nam mình có nguồn dược liệu rất phong phú. Nếu mình không tận dụng thì rất phí.
Ý tưởng về khu vườn này không bắt đầu từ một kế hoạch giảng dạy cụ thể, mà đến từ chính những năm tháng làm nghề của cô trước đó. Khi còn công tác tại Viện Y dược học dân tộc TP.HCM, công việc điều trị buộc cô phải đối diện trực tiếp với hiệu quả thực sự của từng phương pháp. Trong quá trình ấy, cô nhận ra rằng bên cạnh những vị thuốc Bắc quen thuộc, thuốc Nam, tức những cây cỏ rất gần gũi ở Việt Nam, lại xuất hiện khá nhiều trong thực hành.
Ý nghĩ đó không đến một cách ồn ào, nhưng ở lại đủ lâu để trở thành một định hướng. Đến năm 2023, khi bắt đầu giảng dạy, cô nghĩ đến việc tạo ra một không gian mà ở đó, sinh viên có thể tiếp cận cây thuốc theo cách trực tiếp nhất, không qua hình ảnh hay mẫu khô, mà là những cây thật, đang sống và thay đổi từng ngày.
Ý tưởng dần rõ hơn khi Câu lạc bộ Y học cổ truyền được thành lập vào đầu năm 2024. Khi bắt đầu hình dung cụ thể, cô xác định đây không chỉ là một nơi trồng cây, mà phải là không gian để sinh viên có thể quay lại nhiều lần, quan sát sự thay đổi của cây theo thời gian và dần hiểu chúng theo cách gần gũi nhất.
“Một khu vườn không chỉ cần đủ chủng loại để phục vụ giảng dạy, mà còn phải là nơi sinh viên có thể quay lại nhiều lần,” cô chia sẻ.
Nhưng từ ý tưởng đến khi thành hình vẫn là một quãng đường không ngắn. Khó khăn lớn nhất không nằm ở kinh phí, mà ở việc tìm nguồn cây giống phù hợp, điều vốn không hề dễ với những loại cây thuốc đặc thù.
Điều bất ngờ là, lời giải lại đến từ một sinh viên. Anh TNS, một sinh viên đã ở tuổi tứ tuần, từng có công việc ổn định trước khi quyết định quay lại học Y học cổ truyền tại Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng, sở hữu một khu vườn thuốc Nam ở Bình Phước. Từ khu vườn đó, anh cung cấp cây cho các phòng thuốc từ thiện, và cũng chính từ đó, những cây đầu tiên được mang về trường.
Không có một sự khởi đầu mang tính nghi thức. Chỉ là một người mang cây đến, vài sinh viên cùng nhau bưng xuống, đặt vào chậu, rồi bắt đầu chăm sóc.
Khu vườn được hình thành theo cách giản dị như vậy, và có lẽ cũng vì thế mà nó mang một cảm giác rất thật.
Các bạn xuống vườn mỗi ngày, dù có hệ thống tưới tự động.
Trong chương trình đào tạo Y học cổ truyền, sinh viên vẫn học về cây thuốc qua tên gọi, đặc điểm và công dụng. Nhưng phần lớn những kiến thức đó nằm trên giấy, hoặc qua các mẫu dược liệu đã được xử lý sẵn.
Vì vậy, khu vườn mang đến một cách học khác. Ở đây, cây không còn là một “đối tượng” tĩnh để ghi nhớ, mà là một cơ thể sống, thay đổi từng ngày, buộc người học phải quan sát và dần làm quen với nó theo thời gian.
“Có cây dùng lá, có cây dùng rễ. Nếu không hiểu đặc tính thì rất dễ dùng sai,” cô Tâm nói.
Từ những quan sát rất nhỏ như vậy, sinh viên bắt đầu nhìn cây thuốc theo nhiều lớp nghĩa hơn. Khu vườn cũng là nơi hai cách tiếp cận gặp nhau. Một bên là Y học hiện đại, nơi cây được phân tích thành các hoạt chất như tinh dầu, alkaloid hay saponin. Một bên là Y học cổ truyền, nơi cây được hiểu qua tính, vị, quy kinh, tức là cách nó tác động lên cơ thể con người. Và chính trong không gian này, sinh viên dần học cách nối hai cách nhìn đó lại với nhau.
Điều đặc biệt là việc học ở đây không nhất thiết phải diễn ra trong một “buổi học” đúng nghĩa. Có những buổi chiều, sinh viên chỉ xuống vườn để tưới cây, cắt lá hư, đứng quan sát một lúc rồi lại đi lên. Không có giảng viên, không có bài giảng, nhưng chính những lần lặp lại như vậy lại khiến cây thuốc trở nên quen thuộc lúc nào không hay.
Không phải lúc nào con đường cũng rõ từ đầu, nhưng mình có thể chọn cách đi chậm để yêu hơn điều mình chọn.
Con đường đến với Y học cổ truyền của cô Hồng Tâm không bắt đầu từ một lựa chọn rõ ràng. Trước đó, cô từng học chuyên Toán, yêu thích công nghệ thông tin, và chỉ đến năm lớp 12 mới bắt đầu học ôn môn Sinh. Đứng trước ngưỡng cửa chọn ngành, có nhiều hướng đi mở ra, từ kinh tế đến dược, rồi công nghệ thực phẩm.
Cô đến với Y học cổ truyền phần nào từ một cơ duyên, cùng mong muốn có cơ hội sang Trung Quốc học tập, nâng cao chuyên môn. Nhưng càng đi sâu, đặc biệt khi tiếp xúc với dược liệu, cô càng nhận ra sự gắn bó của mình với lĩnh vực này. Theo thời gian, Y học cổ truyền dần mở ra một cách nhìn khác về cơ thể con người và mối liên hệ mật thiết với tự nhiên.
Trên hành trình ấy, cô chịu ảnh hưởng từ hai người thầy với hai cách tiếp cận rất khác nhau. Một người chú trọng bằng chứng khoa học, một người dạy bằng kinh nghiệm nghề và trải nghiệm lâm sàng. Giữa hai hướng đi đó, cô học được cách dung hòa, và điều này sau đó trở thành cách cô dẫn dắt sinh viên của mình.
Khu vườn hiện tại có 70 loại cây. Nhưng khi được hỏi về loài cây yêu thích nhất, cô lại chọn đinh lăng, một loài cây quen thuộc. Với cô, đó không chỉ là một vị thuốc, mà còn là loài cây đã theo cô qua những chuyến đi thực tế dài ngày.
“Một nồi nước đinh lăng nấu với gừng là cách đơn giản để giữ sức trong những chuyến xe mệt nhoài,” cô kể.
Khi nhắc lại những kỷ niệm ấy, mắt cô bỗng trở nên long lanh, như thể những khoảnh khắc ấy vẫn còn rất gần.
Mình không biết phía trước sẽ thế nào, nên phải trân trọng hiện tại.
Cuối buổi trò chuyện, khi nói về điều muốn truyền lại cho sinh viên, bên cạnh kiến thức chuyên môn, cô nhắc đến một chữ: “dịch” – sự thay đổi.
“Một phút sau mình không biết chuyện gì sẽ xảy ra. Vì vậy, mình phải biết trân trọng từng phút, từng giây của cuộc sống. Điều gì muốn làm thì nên làm ngay, đừng để đến khi ‘muộn rồi’ mới tiếc,” cô nói.
Có lẽ cũng vì thế, cách cô xây dựng khu vườn này không phải là vội vàng hoàn thiện, mà là để mọi thứ lớn dần theo thời gian, theo đúng nhịp điệu của nó. Khu vườn vẫn còn những cây nhỏ, những bảng tên chưa hoàn chỉnh, và chắc chắn sẽ còn được bổ sung thêm.
Nhưng điều quan trọng nhất, có lẽ không nằm ở số lượng cây.
Mà nằm ở cách người ta nhìn vào chúng.
Ở “Gia viên dược thảo”, những cây thuốc không chỉ để dạy kiến thức. Chúng còn dạy những sinh viên khoác lên mình chiếc áo blouse trắng cách quan sát, cách kiên nhẫn, và cách ở lại đủ lâu để hiểu, để rồi có thể yêu hơn điều mình đã chọn.
Giữa cái nắng tháng Ba đã bắt đầu gắt hơn, một cơn gió nhẹ lướt qua làm rung những tán lá non. Khu vườn vẫn thế, nhưng dường như mọi thứ vẫn đang chuyển động một cách chậm rãi.
Khi câu chuyện dần khép lại, chúng tôi hỏi cô về ý nghĩa cái tên của mình. Cô cười nhẹ:
“Nhan là họ. Hồng là màu đỏ, Tâm là trái tim. Có thể hiểu là một trái tim nhiệt huyết. Còn lúc ba mẹ đặt tên thì chắc cũng không nghĩ nhiều đến vậy đâu, nhưng mình có thể hiểu theo nghĩa đẹp như thế.”
Câu trả lời giản dị. Như chính cách cô vẫn đứng trong khu vườn này, mỗi ngày.
Tin bài: Loan Lê
Ảnh: Phúc Khang
Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông
